بیشتر افراد دیابت نوع ۱ و ۲ را میشناسند، اما اصطلاح «دیابت نوع ۳» کمتر شناخته شده است. این عبارت بیشتر در تحقیقات مربوط به مقاومت به انسولین در مغز و بیماری آلزایمر استفاده میشود و هنوز یک نوع رسمی از دیابت محسوب نمیشود.پژوهشگران در سالهای اخیر ارتباط میان دیابت، کنترل قند خون و سلامت مغز را بیشتر بررسی کردهاند. به همین دلیل توجه به تغذیه، کنترل قند خون و انتخاب درست مواد غذایی برای افراد دیابتی اهمیت زیادی دارد.
دیابت نوع ۳ یک تشخیص رسمی پزشکی مانند دیابت نوع ۱ و ۲ نیست. این اصطلاح بیشتر برای توضیح فرضیهای به کار میرود که براساس آن، اختلال در عملکرد انسولین در مغز میتواند در بعضی تغییرات مرتبط با بیماری آلزایمر نقش داشته باشد.انسولین علاوه بر تنظیم قند خون، در برخی فعالیتهای مغز و نحوه استفاده سلولهای عصبی از انرژی نیز نقش دارد. اختلال در این مسیرها یکی از موضوعاتی است که در تحقیقات مربوط به آلزایمر بررسی میشود.
|
نوع دیابت |
علت یا ویژگی اصلی |
|
دیابت نوع ۱ |
سیستم ایمنی به سلولهای تولیدکننده انسولین آسیب میزند |
|
دیابت نوع ۲ |
بدن نسبت به انسولین مقاوم میشود و کنترل قند خون دشوارتر میشود |
|
دیابت بارداری |
افزایش قند خون در دوران بارداری |
|
دیابت نوع 3c |
در اثر بیماری یا آسیب پانکراس ایجاد میشود |
|
اصطلاح دیابت نوع ۳ |
اصطلاحی پژوهشی درباره مقاومت به انسولین در مغز و ارتباط آن با آلزایمر |
در مغز برخی افراد مبتلا به آلزایمر، اختلالاتی در مسیرهای مربوط به انسولین و مصرف گلوکز مشاهده شده است. همین شباهت با مقاومت به انسولین باعث شده بعضی پژوهشگران اصطلاح «دیابت نوع ۳» را مطرح کنند.با این حال آلزایمر در حال حاضر نوعی دیابت محسوب نمیشود و این عبارت بیشتر در تحقیقات علمی کاربرد دارد.
مغز برای فعالیت طبیعی به انرژی نیاز دارد و گلوکز یکی از مهمترین منابع آن است. اگر استفاده سلولهای مغزی از گلوکز یا عملکرد انسولین دچار اختلال شود، ممکن است عملکرد سلولهای عصبی نیز تحت تأثیر قرار گیرد.پژوهشگران ارتباط این تغییرات را با التهاب، آسیب عروقی و تجمع پروتئینهایی مانند بتاآمیلوئید و تاو بررسی میکنند؛ عواملی که در بیماری آلزایمر اهمیت دارند.
مقاومت به انسولین زمانی رخ میدهد که سلولها پاسخ مناسبی به پیام انسولین ندهند. تحقیقات نشان دادهاند چنین اختلالی ممکن است در مغز بعضی بیماران مبتلا به آلزایمر نیز دیده شود.این موضوع به معنی آن نیست که هر فرد مبتلا به مقاومت به انسولین دچار آلزایمر خواهد شد، اما نشان میدهد سلامت متابولیک بدن و سلامت مغز میتوانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
چون دیابت نوع ۳ یک بیماری رسمی و مستقل نیست، علائم مشخص و جداگانهای نیز برای آن تعریف نشده است. زمانی که از علائم آن صحبت میشود، معمولاً منظور نشانههایی مانند کاهش حافظه، فراموش کردن اطلاعات جدید، سردرگمی، اختلال در تصمیمگیری یا دشواری در انجام کارهای روزمره است.این علائم همیشه نشانه آلزایمر نیستند و بیماریهای دیگر، کمبود بعضی ویتامینها، مشکلات تیروئید، کمخوابی یا مصرف برخی داروها نیز میتوانند بر حافظه اثر بگذارند.
نمیتوان گفت قند خون بالا مستقیماً باعث آلزایمر میشود. آلزایمر بیماری پیچیدهای است که عوامل مختلفی مانند سن، ژنتیک، وضعیت عروق، سبک زندگی و بیماریهای زمینهای در ایجاد آن نقش دارند.با این حال کنترل نامناسب قند خون و ابتلا به دیابت میتواند با افزایش خطر مشکلات شناختی همراه باشد. به همین دلیل انتخاب مواد غذایی مناسب، فعالیت بدنی و کنترل منظم قند خون در افراد دیابتی اهمیت دارد.
برای افراد دیابتی فقط حذف شیرینی کافی نیست و مقدار کربوهیدرات، فیبر و قند افزوده مواد غذایی نیز اهمیت دارد. به همین دلیل هنگام خرید از یک فروشگاه تخصصی مانند فروشگاه OAB یا سایر مراکز عرضه مواد غذایی، بهتر است جدول ارزش غذایی و ترکیبات محصول قبل از انتخاب بررسی شود.
مطالعات مختلف نشان دادهاند افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در مقایسه با افراد بدون دیابت، بیشتر در معرض زوال شناختی و بعضی انواع دمانس قرار دارند.این ارتباط به معنی ابتلای قطعی فرد دیابتی به آلزایمر نیست. کنترل قند خون، فشار خون، چربی خون، وزن و فعالیت بدنی میتواند در حفظ سلامت عمومی و عروق مغزی اهمیت زیادی داشته باشد.
آزمایش مشخصی با عنوان «آزمایش دیابت نوع ۳» وجود ندارد. اگر فرد دچار مشکلات حافظه یا تغییرات شناختی باشد، پزشک معمولاً حافظه، تواناییهای ذهنی، سابقه پزشکی و بیماریهای زمینهای را بررسی میکند.در بعضی موارد ممکن است آزمایش خون، تصویربرداری مغزی یا بررسی نشانگرهای مرتبط با آلزایمر نیز لازم باشد.
از آنجا که دیابت نوع ۳ یک تشخیص رسمی نیست، درمان مستقلی با این عنوان نیز وجود ندارد. اگر فرد دیابت نوع ۲ داشته باشد، درمان بر کنترل قند خون و عوامل خطر قلبی و عروقی تمرکز دارد.اگر آلزایمر تشخیص داده شود، پزشک براساس مرحله بیماری و شرایط فرد درباره درمان تصمیم میگیرد. داروهای مختلفی برای کنترل علائم وجود دارند و برخی درمانهای جدید نیز برای گروه مشخصی از بیماران در مراحل اولیه بیماری استفاده میشوند.تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و کنترل فشار خون و چربی خون نیز در کنار درمان پزشکی اهمیت دارند.
چون دیابت نوع ۳ بیماری مستقلی نیست، نمیتوان از پیشگیری قطعی آن صحبت کرد. درباره آلزایمر نیز روشی وجود ندارد که بتواند ابتلا را به طور کامل متوقف کند.با این حال کنترل دیابت، فشار خون و کلسترول، خواب کافی، فعالیت بدنی، ترک سیگار و داشتن رژیم غذایی متعادل از اقداماتی هستند که به حفظ سلامت مغز و عروق کمک میکنند.
برای افراد دیابتی، انتخاب مواد غذایی روزانه هم اهمیت زیادی دارد. غلات کامل، مواد غذایی پرفیبر، دانهها، سبزیجات و چربیهای غیراشباع میتوانند بخشی از یک برنامه غذایی متعادل باشند. برای افرادی که میخواهند انتخاب این مواد سادهتر باشد، پکیج محصولات دیابتی OAB مجموعهای از گزینههایی مانند جو دوسر، کینوا، دانه چیا و روغن زیتون را در کنار هم قرار داده است؛ مواد غذاییای که میتوان از آنها در صبحانه، میانوعده و وعدههای روزانه استفاده کرد. البته انتخاب مقدار و نوع هر ماده غذایی باید متناسب با شرایط فرد و برنامه توصیهشده از سوی پزشک یا متخصص تغذیه باشد.
این دو اصطلاح نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. «دیابت نوع ۳» بیشتر یک اصطلاح پژوهشی در ارتباط با مقاومت به انسولین در مغز و آلزایمر است.اما دیابت نوع 3c یک نوع واقعی دیابت است که در اثر آسیب یا بیماری پانکراس ایجاد میشود. پانکراتیت مزمن، برخی بیماریهای پانکراس یا جراحی این عضو میتوانند زمینه ایجاد دیابت نوع 3c را فراهم کنند.
هیچ ماده غذایی به تنهایی عامل ایجاد آلزایمر نیست، اما مصرف زیاد بعضی خوراکیها با سلامت نامناسب قلب، عروق و متابولیسم ارتباط دارد. بهتر است مصرف این مواد محدود باشد:
الگوهای غذایی مانند رژیم مدیترانهای و رژیم MIND بیشتر بر مصرف سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، ماهی، مغزها و روغن زیتون تأکید دارند و در تحقیقات مربوط به سلامت مغز مورد توجه قرار گرفتهاند.در نهایت، اصطلاح دیابت نوع ۳ بیشتر برای توضیح ارتباط احتمالی میان مقاومت به انسولین، متابولیسم مغز و آلزایمر استفاده میشود.
هنوز نمیتوان آلزایمر را نوعی دیابت دانست، اما شواهد نشان میدهد کنترل دیابت و حفظ سلامت قلب و عروق میتواند برای سلامت مغز نیز اهمیت داشته باشد.اگر بخواهی، میتوانم همین نسخه را یک مرحله دیگر هم به DNA قدیمی و عامهفهمتر پارسناز نزدیک کنم؛ یعنی جملهها کمی کوتاهتر و لحن کمتر دانشگاهی شود.