بیوگرافی نوری بیلگه جیلان؛ نگاهی به آثار هنری او

در این مطلب از پارس ناز بیوگرافی نوری بیلگه جیلان را می خوانید؛ فیلم سازی که در چند دهه فعالیت خود با زبانی تصویری و کاملاً شخصی توانسته نگاه جهانیان را به سینمایش جلب کند.

 

او کارگردانی کم سخن اما دقیق است که به جای تکیه بر هیجان های زودگذر، با سکوت های حساب شده و توجه عمیق به جزئیات، جهان بینی انسانی و تأمل گرای خود را آرام آرام به جان مخاطب منتقل می کند.

 

نوری بیلگه جیلان کیست؟

در بیوگرافی نوری بیلگه جیلان آمده که در سال ۱۹۵۹ در محله باقرکوی استانبول به دنیا آمده است. اما ریشه های عاطفی و ذهنی اش بیشتر به شهر آرام و کوچک ینیجه در چاناق قلعه برمی گردد؛ جایی که سال های کودکی اش را در سکوت روستا، طبیعت بی پیرایه و آدم های ساده گذراند و بعدها همین فضا به یکی از ستون های اصلی جهان سینمایی او تبدیل شد.

 

نوری بیلگه جیلان تحصیلات ابتدایی خود را در همان ینیجه گذراند و بعد دوباره به استانبول برگشت. ابتدا برای مدت کوتاهی در رشته شیمی تحصیل کرد. اما خیلی زود فهمید روحش با فرمول ها سازگار نیست. به همین خاطر مسیرش را عوض کرد و وارد دانشگاه بوغازایچی شد تا مهندسی برق بخواند؛ جایی که اتفاق مهم تری برایش افتاد: کشف دوربین.

 

در همین دوران بود که نگاه عکاسانه اش شکل گرفت. عکس هایش آن قدر توجه جلب کرد که مجلات معتبر فرهنگی ترکیه از جمله میلیت سنات، درباره اش نوشتند و نام جیلان را به عنوان یک استعداد جوان و متفاوت مطرح کردند؛ استعدادی که بعدها در سینما شکوفا شد.

 

وضعیت تاهل نوری بیلگه جیلان

نوری بیلگه جیلان در سال ۲۰۰۳ و در ۴۴ سالگی با ابرو جیلان، بازیگر و همکار هنری اش ازدواج کرد. این زندگی مشترک علاوه بر همراهی عاطفی، زمینه ساز همکاری های سینمایی موفقی برای هر دو شد. حاصل این ازدواج نیز دو فرزند می باشد که جیلان در مصاحبه ها بارها از نقش و آرامش آن ها در زندگی اش سخن گفته است.

 

آغاز فعالیت هنری جیلان؛ از عکاسی تا فیلمسازی

 

نوری بیلگه جیلان تا پایان دهه ۸۰ میلادی بیشتر به عنوان عکاس شناخته می شد که در رویدادهای مختلف حضور فعال داشت. حتی در یک رقابت ملی برگزیده شد تا در پروژه جهانی کداک شرکت کند. اما بعد از دوران سربازی، ورق زندگی اش برگشت.

 

به این طریق تصمیم گرفت مسیر تازه ای را تجربه کند و وارد دنیای سینما شود. او در دانشگاه معمار سینان آموزش فیلمسازی دید و از همان جا قدم های اولش را در این حرفه برداشت.

 

در طول سال های تحصیل در دانشگاه بوغازیچی، جیلان با عضویت در باشگاه های عکاسی، کوهنوردی و غارنوردی دانشگاه (BÜFOK) کم کم به دنیای طبیعت و ثبت لحظه ها علاقه مند شد و همین مسیر او را به سمت عکاسی حرفه ای برد.

 

سال ۱۹۸۲، مجله Milliyet Sanat در شماره ویژه «جوانان در عکاسی ترکیه» نام او را مطرح کرد و در ادامه دهه ۱۹۸۰ بخشی از آثارش در مجلات هنری و فرهنگی شناخته شده ای مثل Gergedan منتشر شد.

 

در سال ۱۹۸۹ نیز مجموعه عکاسی او با عنوان Cıplak ve Deniz در رقابتی که شرکت کداک برگزار می کرد، برگزیده شد و برای نخستین بار امکان نمایندگی ترکیه در یک مسابقه بین المللی را برایش به همراه داشت؛ موفقیتی که نقطه عطفی در مسیر عکاسی او محسوب می شود.

 

آغاز فعالیت بازیگری نوری بیلگه جیلان

در بیوگرافی نوری بیلگه جیلان چنین آمده که او در سال ۱۹۹۳ و در سن ۳۴ سالگی برای نخستین بار تجربه حضور مقابل دوربین را پشت سر گذاشت. او در فیلم کوتاه Seviyorum Ergo Sum به کارگردانی مهمت ییلماز بازی کرد و همین نقش آغاز آشنایی جدی او با فضای اجرا و جلوی دوربین بود؛ تجربه ای که بعدها در شکل گیری حساسیت های بصری و کارگردانی اش نیز تأثیر گذاشت.

 

کارگردانی و فیلمنامه نویسی 

نوری بیلگه جیلان در سال ۱۹۹۵ و در ۳۶ سالگی با ساخت فیلم کوتاه پیله (Koza) نخستین گام های جدی اش را در مسیر کارگردانی و نویسندگی برداشت؛ اثری تجربی و شاعرانه که توجه منتقدان را جلب کرد.

 

بعد از آن با ساخت شهر (Kasaba) و ابرهای مه (Mayıs Sıkıntısı) دنیای شخصی اش را بیشتر گسترش داد و همان امضای بصری آرام، مینیمال و عمیق را تثبیت کرد.

 

در سال ۲۰۰۲ با فیلم دوردست (Uzak) به موفقیتی بین المللی رسید؛ فیلمی که در پنجاه وششمین جشنواره کن در بخش مسابقه به نمایش درآمد و جایزه بزرگ هیئت داوران (Grand Prix) را برای او به همراه آورد.

 

چند سال بعد درست در سال ۲۰۰۶ جیلان با فیلم اقلیم ها (İklimler) بار دیگر توانایی چندوجهی اش را نشان داد و این بار هم زمان به عنوان بازیگر و کارگردان در پروژه حضور داشت؛ تجربه ای که نگاه شخصی او به روابط انسانی و فضای سرد و سکوت آلود آثارش را پررنگ تر کرد.

 

اوج شهرت و محبوبیت نوری بیلگه جیلان 

باتوجه به بیوگرافی نوری بیلگه جیلان، او در سال ۲۰۰۸ با فیلم سه میمون (Üç Maymun) به نقطه عطف تازه ای در مسیر کاری اش رسید؛ اثری که برای او جایزه بهترین کارگردان جشنواره کن را به همراه آورد و نامش را در سینمای جهان پررنگ تر کرد.

 

چند سال بعد در سال ۲۰۱۱، با ساخت سریال روزی روزگاری در آناتولی (Bir Zamanlar Anadolu’da) بیش از پیش مطرح شد؛ فیلمی عمیق و تأمل برانگیز که نگاه انسانی و شاعرانه اش را برای مخاطبان و منتقدان تثبیت کرد.

 

با این اوصاف اوج درخشش او اما در سال ۲۰۱۴ رقم خورد؛ زمانی که با فیلم سینمایی خواب زمستانی (Kış Uykusu) در جشنواره کن موفق به کسب نخل طلا شد و این اثر را به دومین فیلم تاریخ سینمای ترکیه تبدیل کرد که چنین افتخاری را به دست آورده است.

 

الگو از کارگردان های بزرگ 

جهان بینی و سبک سینمایی جیلان زیر سایه الهام از چند نام بزرگ شکل گرفته است؛ او از شعرگونگی و سکوت های معنا دار تئودوروس آنجلوپولوس تأثیر گرفته، از رئالیسم روانی و شخصیت پردازی عمیق چخوف و داستایوفسکی الهام برده و از معنویت تصویری آندری تارکوفسکی و دقت فلسفی اینگمار برگمان بهره برده است.

 

ویژگی فیلم های نوری بیلگه

 

آثار نوری بیلگه جیلان معمولاً با زبانی روایت می شوند که بر نماهای طولانی، گفت وگوهای اندیشمندانه و کاوش در لایه های پنهان زندگی روستایی استوار است. او فیلم سازی است که بخش عمده فرآیند تولید را به تنهایی پیش می برد و در مراحل فیلم برداری، تدوین و نگارش فیلمنامه حضور فعال دارد.

 

دیدگاه جیلان درباره رویاهایش

نوری بیلگه جیلان خود در مصاحبه های مختلف می گوید من از جمله افرادی هستم که رویاهای فراوانی در ذهن دارم و برای تحقق تک تک آن ها تلاش می کنم. بخش زیادی از زندگی ام را مانند یک رویا تجربه می کنم و این رویاها برایم چنان ملموس هستند که گاهی از واقعیت جدا نمی شوند.

 

نگرش در مورد هدایت بازیگران 

در برخورد با بازیگران ترجیح می دهم درباره جزئیات نقش بیش از اندازه توضیح ندهم. باور دارم اطلاعات زیاد می تواند روند خلاقیت آن ها را محدود کند. ابتدا اجازه می دهم برداشت ها و پیشنهادهای خود را بیان کنند و در ادامه، در صورت نیاز مسیر را اصلاح و هدایت می کنم.

 

نحوه انتخاب بازیگر نوری بیلگه جیلان

جیلان می گوید انتخاب بازیگر برای من فرآیندی دقیق و مرحله به مرحله است. در آغاز با فرد مورد نظر گفت وگو می کنم تا واکنش ها، نگاه و میزان همراهی اش را بسنجیم. اگر این ارتباط اولیه به نتیجه مطلوب برسد همکاری شکل می گیرد. از نگاه من انتخاب بازیگر امری پیچیده و تا حدی رازآلود است و از مهم ترین وظایف یک کارگردان به شمار می آید.

 

دعوت به داوری جشنواره فجر 

نوری بیلگه جیلان در سال ۱۴۰۴ به عنوان یکی از مهم ترین چهره های سینمای معاصر، برای ریاست هیأت داوران چهل وسومین جشنواره جهانی فیلم فجر به ایران دعوت شد. این انتخاب با استناد به جایگاه بین المللی او و نقش تأثیرگذارش در سینمای جهان انجام گرفت.

 

درخواست ها برای تحریم ایران 

جیلان در واکنش به برخی درخواست ها برای تحریم جشنواره، تأکید می کند که جشنواره فیلم فجر بیش از چهار دهه قدمت دارد و او نیز مانند بسیاری از فیلمسازان بارها در ایران حضور داشته است. به باور او تحریم می تواند نوعی اعتراض تلقی شود. اما نتیجه عملی آن محروم شدن مردم یک کشور از تجربه فیلم و رویدادهای فرهنگی است.

 

بی شک چنین رویکردی صرف نظر از نیت آن، نوعی مجازات ناعادلانه برای جامعه ای است که زندگی روزمره اش به فرهنگ و هنر گره خورده است. جیلان معتقد است فرهنگ و هنر جایگاهی فراتر از سیاست دارند و نباید قربانی تنش های سیاسی شوند.

 

دیدگاه او در مورد فیلم و سینمای ایران 

نوری بیلگه جیلان ایران را جامعه ای زنده و پرتحرک می داند که سینمایی قابل تأمل و الهام بخش دارد. جیلان بارها اشاره کرده است که از سینمای ایران بسیار آموخته و فیلمسازان ایرانی را افرادی توصیف می کند که با وجود دشواری ها و محدودیت های متعدد همچنان مسیر ساخت فیلم را رها نمی کنند و به دنبال راهی برای تداوم فعالیت خود هستند. او باور دارد همین فیلمسازان بیش از هر کسی به امید، ارتباط و رویدادهای فرهنگی نیاز دارند.

 

ناگفته های درباره زندگی جیلان 

جیلان از دوستداران داستایفسکی و ادبیات روسیه است و در کنار سینما، به سفر، عکاسی و ورزش علاقه ویژه ای دارد. شخصیت او ترکیبی از روحیه ریسک پذیر و طبعی درونگراست؛ ویژگی هایی که در سبک فیلم سازی و انتخاب های هنری اش نیز بازتاب یافته اند.

 

نگاهی به آثار هنری نوری بیلگه جیلان

 

فیلم کوکون جیلان؛ آغاز ورود به سینمای جهان 

نوری بیلگه جیلان با ساخت فیلم کوتاه «کوکون» در سال ۱۹۹۵ برای اولین بار نگاه جهانیان را به خودش جلب کرد. این اثر به عنوان نخستین فیلم کوتاه تاریخ سینمای ترکیه در جشنواره کن به نمایش درآمد و همین اتفاق کافی بود تا نام او از همان قدم اول در کنار فیلمسازان جدی و اندیشمند قرار بگیرد.

 

جیلان این فیلم را با همان دوربینی ساخت که پیش تر در پروژه ای دیگر از آن استفاده کرده بود. همین رویکرد ساده، مستقل و کم هزینه بعدها تبدیل به امضای آثار اولیه او شد؛ یعنی اتکا به خانواده و دوستان برای بازی، انتخاب لوکیشن های واقعی و دوری از تجهیزات سنگین و پرزرق و برق.

 

فیلم دهکده جیلان 

دو سال بعد جیلان نخستین فیلم بلندش را با عنوان «دهکده» ساخت؛ اثری که در جشنواره های مهمی مثل برلین به نمایش درآمد و شروع سه گانه مشهور او درباره زندگی در شهرهای کوچک شد. این سه گانه از «دهکده»، «ابرهای ماه مه» و «اوزاک یا دور» تشکیل می شود. 

 

در فیلم سینمایی دهکده، جیلان دوباره به ینیجه برگشت؛ همان شهری که روح کودکی اش در آن شکل گرفته بود. او حتی خانواده خودش را مقابل دوربین نشاند و با ریتم آرام، قاب بندی های دقیق، فاصله گذاری حساب شده میان انسان و طبیعت و سکوت هایی که حرف می زنند، سبکی را پایه گذاشت که بعدها امضای تمام فیلم هایش شد.

 

فیلم اوزاک جیلان 

سال ۲۰۰۳ برای نوری بیلگه جیلان سالی تعیین کننده بود. فیلم «اوزاک» نه فقط در جشنواره کن دیده شد بلکه دو جایزه مهم گرفت: جایزه بزرگ هیئت داوران و جایزه بهترین بازیگری برای دو نقش اصلی. یکی از این بازیگران، مهمت امین توپراک، پسرعموی جیلان بود.

 

هنرمندی که مدت کوتاهی پس از پایان فیلم در یک حادثه جانش را از دست داد. این اتفاق تلخ، تأثیری عمیق بر زندگی شخصی و مسیر هنری جیلان گذاشت و «اوزاک» را به اثری فراتر از یک موفقیت سینمایی تبدیل کرد.

 

فیلم سه میمون جیلان 

سه میمون که در سال ۲۰۰۸ ساخته شد یکی از مهم ترین آثار دوران کاری نوری بیلگه جیلان به شمار می آید. او با این فیلم توانست جایزه بهترین کارگردان جشنواره کن را از آن خود کند و نگاه جهانی تری به دست بیاورد.

 

این اثر نخستین تجربه جیلان با بازیگران نام آشنا و حرفه ای سینمای ترکیه بود و همین موضوع فضای تازه ای به اجرای نقش ها و میزانسن های فیلم بخشید.

 

«سه میمون» همچنین در فهرست اولیه نامزدهای اسکار بهترین فیلم بین المللی قرار گرفت و جایگاه جیلان را به عنوان یکی از چهره های شاخص سینمای جهان بیشتر تثبیت کرد.

 

فیلم روزی روزگاری در آناتولی جیلان 

«روزی روزگاری در آناتولی» (۲۰۱۱) یکی از پخته ترین و درخشان ترین آثار نوری بیلگه جیلان است؛ فیلمی که بسیاری آن را نقطه اوج نگاه مینیمالیستی و فلسفی او می دانند. جیلان این بار، جهانِ آشنا و آرام سوز خود را در دل جاده های بی پایان و شب های خاموش آناتولی می گستراند؛ جایی که نور چراغ ماشین ها، سکوت کش دار، باد سرد و چهره های فرسوده مهم تر از هر دیالوگ اند.

 

داستان فیلم ظاهراً ساده است: گروهی از پلیس ها، مأموران و پزشکی قانونی در دل شب دنبال جسدی می گردند. اما جیلان این جست وجوی ساده را به یک کاوش فلسفی درباره حقیقت، گناه، قضاوت و شکنندگی انسان تبدیل می کند.

 

در جشنواره کن، فیلم جایزه بزرگ هیئت داوران (Grand Prix) را به دست آورد؛ همان جایزه ای که جیلان سال ۲۰۰۲ برای «دوردست» هم گرفته بود. استقبال جهانی از این فیلم چشمگیر بود. راجر ایبرت، از مهم ترین منتقدان تاریخ سینما، آن را اثری کم نظیر توصیف کرد و نوشت که جیلان تماشاگر را با لحظات کوچک اما عمیق و انسانی درگیر می کند؛ لحظاتی که آهسته پیش می روند اما اثری ماندگار می گذارند.

 

«روزی روزگاری در آناتولی» امروز یکی از مهم ترین فیلم های سینمای ترکیه و از محبوب ترین آثار فیلمسازان و منتقدان جهان به شمار می رود.

 

فیلم خواب زمستانی جیلان و فتح نخل طلا 

«خواب زمستانی» (۲۰۱۴) نقطه اوج بلوغ سینمایی نوری بیلگه جیلان است؛ فیلمی که نه فقط در کارنامه او، بلکه در تاریخ سینمای ترکیه جایگاهی بی بدیل دارد. جیلان با این اثر توانست نخل طلای جشنواره کن را به دست آورد.

 

مهم ترین جایزه سینمایی جهان. این موفقیت پس از ۳۲ سال دوباره نام سینمای ترکیه را در صدر خبرها قرار داد، زیرا آخرین بار در ۱۹۸۲ فیلمی ترکی چنین افتخاری کسب کرده بود.

 

«خواب زمستانی» فیلمی نزدیک به سه ساعت و ۱۶ دقیقه می باشد. اثری آرام، سخت و عمیق که عمده روایتش در تنهایی های سرد منطقه کاپادوکیه می گذرد.

 

داستان  ایم فیلم سینمایی درباره آیدین بازیگر بازنشسته ای است که اکنون در یک هتل کوچک در کاپادوکیه زندگی می کند. او از همسر جوانش نیهال فاصله گرفته و رابطه پرتنشی با خواهرش نجلا دارد. تنش میان این سه نفر، همراه با برف و سکوت بی پایان زمستان، به بستری برای یکی از قوی ترین تحلیل های روان شناختی جیلان تبدیل می شود.

 

منتقدان جهانی، این فیلم را اثری تلخ، دقیق، اندوهگین و فلسفی توصیف کرده اند؛ فیلمی که با لحن آهسته اما محکم پرسش هایی درباره قدرت، غرور، مسئولیت پذیری و معنای انسانیت طرح می کند. به جرات می توان گفت خواب زمستانی امروز یکی از ماندگارترین آثار سینمای جهان در دهه ۲۰۱۰ و یکی از مهم ترین ساخته های جیلان به شمار می رود.

 

فیلم درخت گلابی وحشی 

در سال ۲۰۱۸، درخت گلابی وحشی یک بار دیگر توجه جشنواره کن را به سوی نوری بیلگه جیلان برگرداند. داستان فیلم درباره جوان نویسنده ای است که پس از پایان تحصیلات به شهر زادگاهش برمی گردد؛ جایی که آرزوی انتشار کتابش با واقعیت های تلخ زندگی و رابطه پیچیده اش با پدر به چالش کشیده می شود. او در مسیر تقابل میان رؤیاهای ادبی، مسئولیت های خانوادگی و بحران های درونی، به تدریج با تصویری عمیق تر از خودش روبه رو می شود.

 

فیلم درباره علف های خشک جیلان

در سال ۲۰۲۳، نوری بیلگه جیلان با فیلم «درباره علف های خشک» دوباره توجه جشنواره کن را به خود جلب کرد. این فیلم به بخش اصلی رقابت راه یافت و بازی درخشان مروه دیزدر برایش جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره کن را به همراه آورد.

 

داستان این فیلم زندگی یک معلم هنر را دنبال می کند که در روستایی سرد و دورافتاده گرفتار شده و تنها امیدش انتقال به استانبول است. اما هرچه زمان می گذرد او بیشتر درگیر دودلی ها، بحران های اخلاقی، روابط پیچیده و احساساتی که نمی خواهد بپذیرد می شود.